Кыргызстан социал-демократиялык партиясы
ИШЕНИМДҮҮ ТИРЕГИҢ

Партиянын уставы

Кыргызстан социал-

демократиялык партиясынын

XV съездинде 2016-жылдын

31-июлунда

БЕКИТИЛГЕН

Чолпон-Ата шаары

 

КЫРГЫЗСТАН СОЦИАЛ-ДЕМОКРАТИЯЛЫК ПАРТИЯСЫНЫН

УСТАВЫ

 

  1. ЖАЛПЫ ЖОБОЛОР.

 

1.1.            Кыргызстан социал-демократиялык партиясы, мындан ары «партия», Кыргыз Республикасынын аймагында иш жүргүзүүчү, социал-демократиянын принциптеринин негизинде республиканын калкынын бардык топторунун жана катмарларынын ѳкүлдѳрүн ыктыярдуу негизде баш коштурчу саясий партия. Партиянын негизги максаты Кыргыз Республикасында жалпы адамзаттын асыл дѳѳлѳттѳрүнүн негизинде, саясий жана экономикалык эркиндик, социалдык демократия жана тилектештик принциптеринде, кубаттуу экономикалык потенциалды түзүү болуп саналат. Партиянын кыргыз тилинде аталышы: «Кыргызстан социал-демократиялык партиясы».

 

1.2.            Партия Кыргыз Республикасынын Конституциясына, «Саясий партиялар жѳнүндѳ» Кыргыз Республикасынын Мыйзамына, Кыргыз Республикасынын дагы башка нормативдик-укуктук актыларына, ошондой эле ѳзүнүн программалык документтерине жана ушул Уставына ылайык иш жүргүзѳт.

 

1.3.       Партиянын ишинин негизги багыттары булар:

-   объективдүү чындыкты эске алуу менен социал-демокатиянын принциптеринин негизинде Кыргыз Республикасынын багыттуу социалдык саясатын иштеп чыгуу жана аны конституциялык негизде бийликтин мамлекеттик органдары аркылуу жүзѳгѳ ашыруу;

-    ѳз идеяларын жана позицияларын пропагандалоо, бийлик органдарындагы мандат үчүн шайлоодо күрѳшкѳ чыгуу, ѳз ѳкүлдѳрү аркылуу мамлекеттин ишин башкарууга катышуу;

жарандарды партиянын катарына тартуу, демократиялык негизде партиянын ички иштерин уюштуруу;

-    коомдук ой-пикирди түзүү;

-    жарандарга саясий билим берүү;

-    коомдук турмуштун маселелери боюнча жарандардын ой-пикирлерин билдирүү;

- Кыргызстан элдеринин маданий, руханий байлыктарын жана баалуулуктарын өнүктүрүүгө көмөктөшүү;

-    партиянын катарына жарандарды тартуу, ички партиялык мамилелерди демократиялык негизде уюуштуруу.

 

1.4.            Партия республика ичинде жана чет ѳлкѳлѳрдѳ башка саясий партиялар жана уюмдар менен болгон ѳз ара мамилелерин тең укуктуу жана кѳз карандысыздык принциптеринде уюштурат, алар менен жалпы максатка жетүү үчүн кызматташат, демократиялык кыймылга ар дайым колдоо жана жардам кѳрсѳтѳт.

 

1.5.            Ѳзүнүн программалык документтеринде, дагы башка актыларында белгиленген максаттар менен милдеттерди аткарыш үчүн партия тѳмѳндѳгүдѳй укуктарга ээ:

 

- ѳз максаттары жана ишмердиги тууралуу маалыматты эркин таратуу, массалык маалымат каражатын уюштуруу, мыйзам белгилеген тартипте митингдерди, демонстрацияларды, дагы башка массалык иш-чараларын ѳткѳрүү;

-  ыктыярдуу негизде саясий блокторго, бирликтерге, бирикмелерге биригүү;

- Президентке, Жогорку Кеңешке шайлоолорго, Кыргыз Республикасынын дагы башка шайланма мамлекеттик органдарына катышуу;

-  демократиялык жол менен мамлекеттик органдардын чечимдерин иштеп чыгууга таасир этүү;

-   ѳз талапкерлерин Кыргыз Республикасынын Президенттигине кѳрсѳтүү;

- ѳз талапкерлерин бирдиктүү партиялык тизме менен Жогорку Кеңешке жана жергиликтүү ѳз алдынча башкаруу органдарына кѳрсѳтүү, шайлоо алдында үгүт жүргүзүү, колдоо кѳрсѳтүү топторун түзүү. 

 

1.6.   КСДПнын юридикалык адреси: Бишкек шаары, Шабдан баатыр көчөсү, 4 «б».

 

  1. ПАРТИЯГА МҮЧӨ БОЛУУ.

 

2.1.            Партияга Кыргыз Республикасынын 18 жашка толгон, партияга өз ыктыяры менен кирген, партиянын идеялары менен принциптерине санаалаш, анын Уставын карманган жана ишине катышкан кайсы жаран болсо да мүчө боло алат.

 

2.2.            Бул партиянын мүчөсү башка партияларга мүчө боло албайт, тоталитаризм, улуттук жана таптык артыкчылык,диний жана идеялык жаатчылык , зордук-зомбулукка үндөө, трайбализм менен келише албайт.

 

2.3.            Партияга мүчөлүк - катталган.

2.4.            Партияга мүчөлүккө кабыл алуу төмөнкүдөй жол менен жүзөгө ашырылат:

- эки жылдан кем эмес партиялык стажы бар партиянын эки мүчөсүнүн сунуштамасы боюнча, жекече кат жүзүндөгү арызынын негизинде аймактык жана борбордук уюм тарабынан.

 

2.5.   Партиянын мүчөсү төмөндөгүлөргө укуктуу:

-  өз тандоосу боюнча партиянын кайсы уюмуна болбосун катталууга жана иштөөгө;

- принциптери жана иши партиянын негизги максаттарына жана анын Уставына карама-каршы келбеген коомдук кыймылдарга жана бирикмелерге катышууга;

-  партиянын кайсы органдарына болбосун өзүн көрсөтүүгө, шайланууга жана шайлоого;

-  партиянын саясатын, анын структурасын жана ишмердигин аныктоого катышууга;

-  партиялык органдардын ишин жана позицияларын талкуулоодо анын ишине катышууга;

-  өз укуктары бузулган учурда юридикалык, дагы башка жардам алууга;

-  өзүнүн партиялык уюмуна кабарлоо менен ага мүчөлүгүн токтотууга же партиядан эркин чыгып кетүүгө.

 

2.6.  Партиянын мүчөсү төмөнкүгө укугу жок:

-  тиешелүү ыйгарым укуктарсыз партиянын, анын аймактык жана башка түзүмдүк бөлүмдөрүнүн өкүлү катары кандай болбосун формада чыгууга. 

 

2.7.  Партиянын мүчөсү төмөнкүлөргө милдеттүү:

-   партиянын көздөгөн максатын колдоого жана ушул Уставды сактоого;

-   партиянын идеяларын пропагандалоого;

-   партиянын чечимин аткарууга;

- Саясий Кеңеш тарабынан белгиленген тартипте жана өлчөмдөрдө мүчөлүк акыларды өз убагында төлөөгө.

 

 

2.8.  Партияга мүчөлүк төмөндөгүдөй учурларда токтотулат:

-   партия мүчөсүнүн каалоосу боюнча борбордук партиялык уюмдун жана партиянын мүчөсү катталып турган партиялык уюмдун атына жазылган арыздын негизинде;

-  эгерде жүргүзгөн иши партиянын негизги максаттарына жана анын Уставына карама-каршы келсе, партиянын мүчөсү катталып турган партиялык уюмдун чечими боюнча;

- борбордук партиялык уюмдун чечими боюнча, эгерде анын иш-аракеттери партиянын негизги максаттарына, милдеттерине жана Уставына каршы келсе;

-  партиядан чыгарылган жаран партияга мүчөлүккө жалпы негиздерде кайрадан кабыл алынышы мүмкүн, бирок бир жылдан эрте эмес.

 

3. ПАРТИЯНЫН ИШ ПРИНЦИПТЕРИ.

Партия өз ишин төмөндөгүдөй принциптерде уюштурат:

3.1. Партиянын бардык органдары төмөндөн жогору карай шайлоо жолу менен талапкерлерди эркин көрсөтүү жана өзүн-өзү көрсөтүүсү аркылуу шайланат. Шайлоо чогулуштун, конференциянын, съездин чечими боюнча ачык же жашыруун добуш менен өткөрүлөт.

 

3.2. Партиялык уюмдардын жана бардык деңгээлдеги шайланма органдардын иши толук ачык-айкындыкта жүргүзүлөт.

 

3.3. Пикирлерди билдирүүдө партиялык ички плюрализм сакталат. Партиялык ички дискуссия билүүнүн, салыштыруунун, жакындаштыруунун жана макулдашылган чечимди иштеп чыгуунун негизги туруктуу механизми болуп саналат. Ал Саясий кеңештин же ар бир облустук партиялык уюмдун демилгеси боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.

 

4.  ПАРТИЯНЫН ОРГАНДАРЫ.

4.1. Партиянын жогорку органы – ар бир эки жылда бирден кем эмес чакырылуучу партиянын Съезди болуп саналат.

 

4.2. Партиянын Съездине делегаттар партиянын Саясий кеңеши (мындан ары «Саясий кеңеш») тарабынан белгиленүүчү квотага ылайык облустук жана райондук партия уюмдары жана Бишкек шаарынын партиялык уюму тарабынан шайланат.

 

4.3. Партиянын кезексиз Съезди партиянын Саясий кеңешинин жана партиянын Төрагасынын демилгеси боюнча чогулат.

 

4.4.   Партиянын Съезди:

-   партиянын программалык документтерин жана Уставын бекитип, аларга өзгөртүү жана толуктоо киргизет;

-   коомдук турмуштун негизги маселелери боюнча партиянын саясатын аныктайт;

-   Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерди көрсөтөт;

- Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоолордо партиянын талапкерлеринин тизмесин көрсөтөт;

-   3 (үч) жылдык мөөнөткө партиянын Саясий кеңешин шайлайт; 

-  партиянын Төрагасын, Текшерүү комиссиясын шайлап, алардын ыйгарым укуктарын аныктайт; партия өзүн-өзү таркатуу чечимин кабыл алат; Партиянын төрагасы биринчи кол коюу укугу менен партиянын атынын аракеттенет, Партиянын Саясий Кеңешинин Төрагасы болуп саналат, Партиянын Төрагасы өзүнүн ыйгарым укуктарын орун басарларынын бирине өткөрүп бере алат;

-  партиянын ишинин башка маселелерин чечет;

-  Съезддин бардык чечимдери жөнөкөй көпчүлүк добуш менен кабыл алынат, мындай учурда Съездге шайланган делегаттардын кеминде 2/3 катышуусу зарыл; добуш берүүнүн тартиби жана формасы Съезддин делегаттары тарабынан аныкталат;

 

4.5. Саясий кеңеш - Съезддер аралыгында партиянын такай иштөөчү коллегиалдуу координациялоочу жана өкүлчүлүктүү органы. Анын чечимин партиялык уюмдар милдеттүү түрдө аткарышы керек.

 

4.6.   Саясий кеңеш:

-  өзүнүн регламентин бекитет;

- партиянын стратегиясы менен тактикасын иштеп чыгат, партиянын Съезддери аралыгында партиялык уюмдардын ишин координациялоону жүзөгө ашырат; партиянын Съездинин чечимдерин ишке ашырууну камсыз кылат;

- партиянын кадыр-баркын чыңдоого жана таасиринин өсүүсүнө өбөлгө түзүүчү коомдук-саясий турмуштун кыйла маанилүү маселелери боюнча билдирүүлөрдү кабыл алат;

- КСДПнын саясий коалицияга кириши жана андан чыгышы тууралуу чечимди кабыл алат, башка уюмдар, ошонун ичинде чет өлкөлүк жана эл аралык уюмдар менен саясий макулдашууларды бекитет;

-  КСДПнын кезектеги жана кезексиз Съезддерин чакырат;

- Съезддин компетенциясына кирбеген КСДПнын учурдагы башка маселелери боюнча чечимдерди кабыл алат;

- башка партиялар жана коомдук уюмдар менен болгон өз ара мамилелерде партиянын атынан чыгат, шайлоо алдындагы кампанияларды өткөрүүнү уюштурат;

- өз курамынан партиянын төрагасынын орун басарларын шайлайт, Уставда жана программада көрсөтүлгөн максаттарды жүзөгө ашырыш үчүн чарба, басма, жана башка ишканаларды ачат жана таратат;

-  партиянын символикасын жана атрибутикасын, ошондой эле документтердин үлгүлөрүн бекитет, партиялык билеттердин жарактуулук мөөнөтүн жана алмаштыруу шарттарын белгилейт;

-  партиялык ишмердикти иретке келтирүү жана оптималдаштыруу максатында аймактык партиялык уюмду кайталап түзүү жөнүндө чечим кабыл алат;

- партиянын ички иштерин жөнгө салуучу жоболорду жана башка ченемдик документтерди бекитет;

-   партиялык мүчөлүк акынын суммасын аныктайт;

-   ушул Уставга ылайык башка маселелерди карайт.

 

4.7. Саясий кеңеш консультативдик, кеңеш берүүчү, эксперттик жана башка жумушчу органдарды түзүүгө укуктуу. Мындай органдардын курамына Саясий кеңештин мүчөлөрү да, башка адамдар дагы кире алышат. Жумушчу органдар Саясий кеңештин же партиянын Төрагасынын тапшырмасы боюнча партиялык чечимдердин жана башка документтердин долбоорлорун даярдоого катышышат, аналитикалык жумуштарды жүзөгө ашырышат. 

 

4.8.  Саясий кеңештин чечимдери Съезд тарабынан аныкталган партиянын саясий багытын ѳзгѳртѳ албайт. Саясий кеңештин отурумдары зарылчылыгына жараша, бирок жарым жылда бирден кем эмес ѳткѳрүлѳт. Саясий кеңеш тарабынан ыкчам чечим кабыл алуу зарыл болгон учурда, Саясий кеңештин мүчөлөрүн сурамжылоо жолу менен макулдашууга жол берилет. Саясий кеңештин баардык чечимдери жѳнѳкѳй кѳпчүлүк добуш менен кабыл алынат, мындай учурда заседаниеге (отурумга) Саясий кеңештин кѳпчүлүк мүчѳлѳрү катышуусу зарыл, ошолор аркылуу добуш берүүнүн тартиби жана формасы аныкталат.

 

4.9.     Саясий кеңештин сандык курамы Съезд тарабынан аныкталат.

4.10. Партиянын тѳрагасы жана анын орун басарлары Саясий кеңештин ишин координациялоону жүзѳгѳ ашырып, анын ишин оперативдүү анализдѳѳнү жүргүзѳт, Саясий кеңештин отчетун партиянын кезектеги Съездине даярдоону уюштурат, ошондой эле партиянын аймактык органдарынын жетекчилерин жана штаттык кызматкерлерин бекитет.

 

 

4.11.   Партиянын Төрагасы:

-  партияга саясий жетекчиликти жүзөгө ашырат;

-  партиянын атынан саясий билдирүүлөр менен чыгат;

- мамлекеттик бийлик органдары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, саясий партиялар, башка коомдук бирикмелер менен өз ара мамилелерде партиянын атынан чыгат;

- партиянын финансылык ишинин тартибин аныктайт, бюджетин жана анын аткарылышыны бекитет;

 -  Уставга, съезддин жана Саясий кеңештин чечимдерине ылайык башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат.

 

4.12. Партиянын төрагасынын орун басарлары партиянын Төрагасынын тапшырмаларын аткарышат, эгерде бул тууралуу партиянын Төрагасынын же Саясий кеңештин чечими кабыл алынган учурда гана, партиянын атынан эл алдында билдирүүлөр менен чыгууга укуктуу.

 

4.13.  Партиянын катчылыгы партиянын ишинин учурдагы жана ыкчам маселелерин чечүүнү жүзөгө ашыруучу, такай иштөөчү орган болуп саналат. Катчылыктын жетекчиси партиянын Төрагасынын сунуштамасы боюнча Саясий кеңеш тарабынан даяындалат жана бошотулат. Партия Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине өткөндө Катчылык Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешиндеги фракциянын Катчылыгы менен өз ара тыгыз иштешет.

 

4.14.  Партиянын Катчылыгынын жетекчиси партиянын Төрагасынын, Саясий кеңештин тапшырмаларын аткарат, партиянын Катчылыгынын ишине жетекчиликти жүзөгө ашырат, партиянын аймактык органдарынын жетекчилери үчүн милдеттүү буйруктарды чыгарат, партиянын финансылык иштеринин жүзөгө ашырылышына жооптуу адам болуп саналат жана юридикалык жак катары партиянын атынын ишеним катсыз аракеттенет.

 

4.15.   Текшерүү комиссиясы партиянын акчалай каражаттары кандай түшүп жатканына жана алардын партия уюмдары, органдары, мекемелери жана ишканалары тарабынан кандай чыгымдалып жатканына кѳзѳмѳл жүргүзѳт.

 

4.16.   Партиянын турмушунда пайда болгон эң маанилүү кѳйгѳйлѳрдү чечиш үчүн Саясий кеңештин же партиянын мүчѳлѳрүнүн жалпы курамынын 1/5нин демилгеси боюнча партиялык референдум ѳткѳрүлѳт.

 

5. ПАРТИЯНЫН УЮШТУРУУЧУЛУК ЖАКТАН ТҮЗҮЛҮШҮ.

5.1.   Партия көбүнчө аймактык белгиси боюнча түзүлөт.

5.2. Партия мүчөлөрү аймактык, профессионалдык. иш-милдети жана мыйзамдарга карама-каршы келбеген дагы башка белгилери боюнча биригише алат.

5.3.  Партиялык уюмдар өз курамында кеминде 3 (үч) кишиден турган партия мүчөлөрүнүн топторунан түзүлөт.

5.4. Аймактын (облустун, райондун, шайлоо округунун) алкагында биргелешип иштөөнү уюштуруу жана партиянын жетекчилиги менен байланышуу үчүн партиялык уюмдар партиянын аймактык органдарын түзө алышат.

 

5.5. Партиянын аймактык органдарынын жетекчилери (район, шаар, область) (мындан ары – ПАОЖ) партиянын тиешелүү аймактык уюмдарынын (мындан ары – ПАУ) чогулуштарында, конференцияларында, партиянын Катчылыгынын Жетекчисинин жазуу жүзүндөгү сунуштамасы боюнча 2 (эки) жылдык мөөнөткө шайланышат жана бошотулушат. ПАОЖ жана ПАУ ыйгарым укуктары жана иштеринин жолжоболору партиянын Саясий кеңешинин токтомдору менен бекитилүүчү өзүнчө Жоболор менен аныкталат.

 

5.6. Аймактык партиялык уюмдардын конференцияларынын ортосундагы мезгилде ушул уюм жөнүндө жободо каралган учурларда, партиянын Катчылыгынын Жетекчиси аймактык партиялык органдын жетекчисин бошотот же ушул аймактык партиялык уюмдун аракеттеги мүчөлөрүнүн катарынан милдетин аткаруучуну дайындоо менен милдетин аткаруудан убактылуу четтете алат.

 

 

6. ПАРТИЯНЫН УКУКТУК СТАТУСУ, МҮЛКҮ жана ФИНАНСАЛЫК- ЧАРБАЧЫЛЫК ИШИ.

6.1. Партия мыйзам белгилеген тартипте катталат да, юридикалык жактын укугунан пайдаланат, сотто жана арбитражда доогер жана жоопкер катары чыга алат, жарандык укуктун субъектиси болуп эсептелет, ѳз эмблемасы чѳгѳрүлгѳн жана наамы чегилген мѳѳрү болот.

 

6.2. Партиянын менчигинде Уставда кѳрсѳтүлгѳн милдеттерди аткарууга зарыл акча каражаты, ѳзү ачкан ишканалар тарабынан курулган имараттары, дагы башка мүлк болот.

Партия ѳз Уставында кѳрсѳтүлгѳн иштерди жана милдеттерди жүзѳгѳ ашыруу үчүн кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктү мыйзам жолу менен сатып алууга, ѳзүнѳн чыгарып салууга, арендага берүүгѳ укуктуу.

 

6.3.  Партиянын финансылык каражаттары мүчөлүк акылардан, ыктыярдуу кайрымдардан, кредиттерден, мүлктѳн, иш-чаралардан, басылмаларды жана жарыяланган материалдарды жайылтуудан түшкѳн кирешелерден, ошондой эле Кыргыз Республикасынын күчүндѳ турган мыйзамдары тыюу салбаган дагы башка тѳгүмдѳрдүн эсебинен түзүлѳт.

 

6.4. Партиянын ишканалары менен уюмдарынын ишинен түшкѳн кирешелер партия мүчѳлѳрүнүн ортосунда бѳлүнүшү мүмкүн эмес, алар Уставда кѳрсѳтүлгѳн иш-максаттар үчүн гана пайдаланылат.

Кирешени Уставдык талаптардан тышкары кайрымдуулук максатына жана боорукердик актылары үчүн гана пайдаланганга жол берилет.

 

 

7.    ПАРТИЯНЫН ИШИН ТОКТОТУУНУН ТАРТИБИ.

7.1. Партиянын ишин токтотуу, аны кайра уюштуруу (кошуу, бириктирүү, ажыратуу) же жоюу жолу менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

 

7.2. Партияны кайра уюштуруу,  жоюу анын Съездинин чечими боюнча жүзѳгѳ ашырылат. Кайра уюштурулгандан кийин жаңы түзүлгѳн партияны каттоо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык ишке ашырылат.

 

7.3. Партия «Саясий партиялар жѳнүндѳ» Кыргыз Республикасынын Мыйзамында каралган жагдайда Юстиция министрлигинин сунуштамасы боюнча соттун чечими менен таркатылат.

 

7.4.  Съезддин чечими менен ѳзүн-ѳзү таратуу чечими кабыл алынган учурда партиянын материалдык жана финансылык каражаттары кайрымдуулук иштерине жумшалат.